Welcome to Yen Bai Portal
  • Đường dây nóng: 0983.953.090
  • English

DĐC Tp Yên Bái >> Văn hóa - Xã hội

DƯ ĐỊA CHÍ THÀNH PHỐ YÊN BÁI

27/04/2018 16:09:56 Xem cỡ chữ Google
CTTĐT - Nằm ở khu vực chuyển tiếp giữa miền Tây Bắc, Việt Bắc và trung du Bắc Bộ, thành phố Yên Bái nằm ở vị trí 21,420B, 104,520Đ, phía Bắc và phía Đông giáp huyện Yên Bình, phía Tây và phía Nam giáp huyện Trấn Yên.

Thành phố Yên Bái gồm 17 đơn vị hành chính trực thuộc bao gồm 9 phường và 8 xã.

1. Địa lý tự nhiên: 

Thành phố Yên Bái có diện tích tự nhiên là 106.74 km2, nằm bên tả ngạn sông Hồng, với cấu tạo địa hình gồm dải phù sa ven sông, đồng bằng phù sa cổ thềm sông, các đồi núi thấp, đỉnh tròn hình bát úp, các thung lũng, khe suối len lỏi xen kẽ đồi núi và cánh đồng lượn sóng chạy dọc theo triền sông.

Các yếu tố khí hậu của thành phố mang đặc trưng khí hậu chuyển tiếp của miền Tây Bắc và Việt Bắc. Nhiệt độ trung bình cả năm là 23,40C, mùa nóng vào các tháng 4, 6 là 330C, mùa lạnh vào tháng 1 là 130C, tối cao tuyệt đối là 370C, tối thấp tuyệt đối là 40C. Lượng mưa trung bình năm là 1.755,8mm. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 5, 6 là 330C, mùa lạnh vào tháng 1 là 130C, tối cao tuyệt đối là 370C, tối thấp tuyệt đối là 40C.

Do ảnh hưởng của dãy Hoàng Liên Sơn ở phía Tây và hồ Thác Bà ở phía Đông nên thành phố Yên Bái có độ ẩm cao hơn một số nơi khác trong tỉnh, độ ẩm trung bình là 87%, có lúc lên tới hơn 90%.

Chế độ thuỷ văn của thành phố khá phong phú nhờ có sông Hồng chảy qua và hệ thống hồ, đầm, khe, suối. Sông Hồng có nhiều tên gọi khác nhau. Đoạn chảy qua thành phố Yên Bái được gọi là sông Thao. Sông Hồng bắt nguồn từ dãy Nguỵ Sơn tỉnh Vân Nam Trung Quốc cao trên 2.000m là điển hình về hướng Tây Bắc Đông Nam. Từ tháng 11 đến tháng 4 hàng năm lưu lượng nước là 2.000m3/s, từ tháng 5 đến tháng 10 là 4.000m3/s. Thuyền bè có thể đi lại quanh năm, còn tàu thuỷ, canô chỉ đi lại trong khoảng 9 tháng vì có nhiều bãi cạn và nổi. Bắt đầu từ Yên Bái đã xuất hiện những đoạn đê đầu tiên của hệ thống đê sông Hồng.

Ngoài nguồn nước chính ở sông Hồng, thành phố còn có một hệ thống hồ, đầm, khe, suối tiêu biểu là hồ Hào Gia, hồ Bơi (hồ công viên Yên Hoà) là nguồn nước tự nhiên vừa có tác dụng làm cảnh đẹp và làm tăng nguồn nước tự nhiên.

2. Lịch sử hình thành:

Thành phố Yên Bái trong suốt chiều dài lịch sử đã trải qua nhiều lần thay đổi về địa danh và địa giới hành chính. Thời các Vua Hùng, mảnh đất này nằm trong bộ Tân Hưng, thời phong kiến Bắc thuộc nằm trong vùng đất Tượng Quân, Giao Chỉ rồi Phong Châu. Đến thế kỷ XI (thời nhà Lý) thuộc châu Đăng. Thế kỷ XVI (đời Lê Thành Tông) nằm trong lộ Quy Hoá thuộc tỉnh Hưng Hoá. Cuối thế kỷ XVI là một làng nhỏ bé trong tổng Bách Lẫm, phủ Quy Hoá thuộc tỉnh Hưng Hoá.

- Ngày 15 tháng 4 năm 1988, thực dân Pháp phân chia các địa bàn từ Thanh Hoá trở ra Bắc thành 14 quân khu. Địa bàn thành phố Yên Bái ngày nay thuộc Quân khu Yên Bái.

Sau một thời gian, toàn quyền Đông Dương Đờ-la-nét-xăng đã ra Nghị định bãi bỏ các quân khu để thiết lập các đạo quan binh hoàn toàn nằm trong chế độ quân quản. Dưới đạo quan binh là các tiểu quân khu. Ngày 9 tháng 9 năm 1891, toàn quyền Đông Dương quy định đạo lỵ quan binh Yên Bái đặt tại xóm Đồng Thị, xóm Gò Cau tại làng Yên Bái, tổng Bách Lẫm huyện Trấn Yên. Đứng đầu đạo quan binh là một viên trung tá.

- Ngày 11 tháng 4 năm 1900, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định thành lập tỉnh Yên Bái, tỉnh lỵ được đặt tại làng Yên Bái thuộc tổng Bách Lẫm, huyện Trấn Yên. Thị xã Yên Bái được hình thành là trung tâm của tỉnh nằm ở chân đồn Cao - khu vực quân sự của thực dân Pháp (phường Nguyễn Phúc ngày nay) với diện tích chưa đầy 2km2. Năm 1905, một số làng thuộc tổng Bách Lẫm được đưa vào thị xã. Thị xã Yên Bái lúc đầu chỉ là một phố thuộc phủ Trấn Yên rồi dần dần hình thành 4 khu phố nhỏ là phố Hội Bình, Yên Lạc, Yên Hoà, Yên Thái (khu vực phường Hồng Hà ngày nay).

- Tháng 7 năm 1954, hoà bình lập lại ở miền Bắc, thị xã Yên Bái được khôi phục và mở rộng. Ngày 7 tháng 4 năm 1956 theo Nghị định số 72/TTg của Thủ tướng Chính phủ đã quyết định tái lập thị xã Yên Bái. Thôn Lò Vôi thuộc xã Minh Bảo và xóm nhà thờ thuộc xã Nam Cường được đưa vào thị xã Yên Bái.

- Ngày 16 tháng 1 năm 1979, do yêu cầu của nhiệm vụ chính trị, thị xã Yên Bái cần được mở rộng, Hội đồng Bộ trưởng đã có Quyết định số 15-CP/HĐBT quyết định sáp nhập các xã Tuy Lộc, Nam Cường, Tân Thịnh và Minh Bảo của huyện Trấn Yên vào thị xã Yên Bái.

- Ngày 6 tháng 6 năm 1988, tại Quyết định số 101-HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng đã quyết định phát triển 4 phường của thị xã Yên Bái là phường Hồng Hà, Nguyễn Thái Học, Minh Tân, Yên Thịnh lên thành 7 phường cụ thể như sau: chia phường Hồng Hà thành 2 phường lấy tên là phường Hồng Hà và phường Nguyễn Phúc; chia phường Nguyễn Thái Học ra thành 2 phường lấy tên là phường Nguyễn Thái Học và phường Yên Ninh; chia phường Minh Tân thành 2 phường là phường Minh Tân và phường Đồng Tâm.

- Ngày 12 tháng 8 năm 1991, tỉnh Hoàng Liên Sơn được tách thành 2 tỉnh là Yên BáiLào Cai, thị xã Yên Bái trở lại là tỉnh lỵ tỉnh Yên Bái.

- Năm 2001, thị xã Yên Bái được công nhận là đô thị loại III.

- Ngày 11 tháng 1 năm 2002, thị xã Yên Bái được Thủ tướng Chính phủ ra Nghị định số 05/2002/NĐ-CP thành lập thành phố Yên Bái trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Yên Bái.

- Theo Nghị quyết số 122/NQ-CP ngày 11/12/2013 Chính phủ nước cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã thành lập phường Nam Cường và phường Hợp Minh thuộc thành phố Yên Bái. Như vậy theo quyết định này từ ngày 11/12/2013 thành phố Yên Bái có tổng số 9 phường và 8 xã .

3. Hành chính:

Thành phố Yên Bái gồm 17 đơn vị hành chính trực thuộc bao gồm 9 phường và 8 xã: Phường Yên Thịnh, Yên Ninh, Minh Tân, Nguyễn Thái Học, Đồng Tâm, Nguyễn Phúc, Hồng Hà, Hợp Minh, Nam Cường;  xã Minh Bảo, Tuy Lộc, Tân Thịnh, Văn Phú, Văn Tiến, Phúc Lộc, Âu Lâu, Giới Phiên.

4. Địa lý nhân văn:

Thành phố là trung tâm thuộc tỉnh Yên Bái có diện tích tự nhiên là 106.74 km2; Dân số 99.830 người (năm 2015). Dân cư của thành phố Yên Bái mang đặc trưng của cư dân thành thị vùng cao. Những năm đầu thế kỷ XX dân cư của thị xã Yên Bái thưa thớt. Người Kinh chiếm hầu như đa số, họ tập trung ở Bách Lẫm, Giới Phiên và thị xã Yên Bái với mật độ dân số là trên 10 người/1km2.

Ở vị trí nằm trên các tuyến đường giao thông huyết mạch thuỷ, bộ nên thành phố Yên Bái trở thành một trong những đầu mối thông thương quan trọng giữa miền ngược và miền xuôi. Đạo Phật, Đạo Thiên chúa đã thâm nhập vào đây từ rất sớm chứng tỏ đây là một vùng đất mở để đón nhận những khả năng và tiềm thức mới để thúc đẩy sinh hoạt và đời sống cộng đồng. Tại thành phố có quần thể tôn giáo, tín ngưỡng như:

Đền Tuần Quán là một ngôi đền cổ có từ thế kỷ XIV thời nhà Lê. Sách Đại Nam nhất thống chí (Quốc sử quán triều Nguyễn) có ghi: “Đền thờ thần Diệp phu nhân ở xã Bách Lẫm, huyện Trấn Yên tương truyền là vị công chúa có tên là Hưng Nương con vua Trần Anh Tông. Là đến tối linh ở sông Thao các triều đều gọi khác là Quốc mẫu Thánh Âm từ bà Âu Cơ. Ngôi đền đã có nhiều trăm năm tồn tại trong đời sống tín ngưỡng của nhân dân địa phương gắn liền với lịch sử Yên Bái, năm 1721 nhà Lê đặt Quán Tuần. Trong “Kiến văn tiểu lục” của Lê Quý Đôn xuất bản dưới triều Lê năm 1777 có ghi địa danh Tuần Quán, nơi đây là mốc để tính các lộ đường xuôi ngược. Các triều đại phong kiến như Hậu Lê, Triều Nguyễn đều có sắc phong của Vua cho đền. Năm 1930, những nghĩa quân của Việt Nam Quốc dân đảng do lãnh tụ Nguyễn Thái Học lãnh đạo đã lấy đây làm nơi trú quân trước khi tiến hành cuộc khởi nghĩa rạng sáng ngày 10 tháng 2.

Đền - Chùa Bách Lẫm: Đây là ngôi đền - chùa có lịch sử hàng trăm năm nay. Văn bia của chùa được khắc vào năm 1908 viết về thắng cảnh của chùa Bách Lẫm như sau: “Quê ta có dòng sông Triệu Thuỷ, có rừng đào Lẫm Sơn, quả là nơi danh thắng của hạt Yên Bái cổ tích bấy nay, có đền thờ thần, có chùa phụng Phật. Song, trải sơn binh hoả, giang sơn đã lắm đổi thay”... Đền - chùa Bách Lẫm có thờ thần Tản Viên Sơn Thanh và các vị thủ lĩnh địa phương có liên quan đến các cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông, Minh, Thanh.

Chùa Ngọc Am là ngôi chùa có lịch sử hơn 100 năm nay. Trước đây chùa có tên là Tùng Lâm Tự. Nơi đây cũng là nơi tu luyện của Pháp chủ Thích Tâm Trịnh - Nguyên Phó Chủ tịch Giáo hội Phật giáo Việt Nam từ khi ngài 16 tuổi. Năm 1965, chùa bị giặc Mỹ tàn phá nặng nề. Từ năm 1996 đến 1999, thể theo nguyện vọng của nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh đã cho phép xây dựng lại chùa trên nền cũ. Hội Phật giáo Việt Nam đã cho phép chùa có sư trụ trì.

Nhà thờ Yên Bái: Năm 1884, đạo Công giáo có mặt tại đạo lỵ Yên Bái. Hiện nay toàn thành phố có 2 nhà thờ và 1 nhà nguyện. Nhà thờ lớn nhất của thành phố là nhà thờ Yên Bái. Hiện nay nhà thờ này đã được tu bổ, xây dựng lại với  kiến trúc đẹp khang trang, đáp ứng được nhu cầu tín ngưỡng của giáo dân.

Thành phố có hai di tích được công nhận là di tích lịch sử - văn hoá cấp quốc gia đó là:

Khu di tích lịch sử Nguyễn Thái Học: Nằm trong khuôn viên của công viên Yên Hoà, khu di tích lịch sử Nguyễn Thái Học được thiết kế vừa mang dáng dấp kiến trúc hiện đại hoà quyện với kiến trúc truyền thống của dân tộc. Khu di tích lịch sử Nguyễn Thái Học gồm nhiều hạng mục công trình. Phần chính là khu mộ có diện tích 300m2 bao quanh là 17 cột trụ mỗi cột có chiều cao 5 mét. Các cột trụ được nối bằng một vòng tròn khuyết tượng trưng cho 17 liệt sỹ bị thực dân Pháp xử chém trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái. Vành tròn khuyết tượng trưng cho sự nghiệp dang dở của cuộc khởi nghĩa với tư tưởng chỉ đạo là “Không thành công cũng thành nhân” của tổ chức Việt Nam Quốc dân Đảng năm 1930. Có 2 mộ xây gạch ốp lát chính là nơi yên nghỉ của các liệt sỹ. Nhà bia tưởng niệm được làm từ đá cẩm thạch trên đó khắc tên 17 liệt sỹ, phủ nhũ vàng trang trọng nhằm lưu danh muôn đời. Khu di tích lịch sử Nguyễn Thái Học là một trong những điểm đến thăm quan, tưởng niệm của khách trong nước và quốc tế khi đến với thành phố Yên Bái.

Lễ đài tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh: Lễ đài tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt tại khán đài A - sân vận động của tỉnh. Ngày 25 tháng 9 năm 1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói chuyện với cán bộ, đảng viên và nhân dân các dân tộc tỉnh Yên Bái. Lễ đài tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh được Bộ VHTT xếp hạng là Di tích lịch sử văn hoá theo quyết định số 1288/VH-QĐ ngày 16 tháng 1 năm 1989. Nơi đây, trong các ngày kỷ niệm trọng đại, các cơ quan, đoàn thể, tổ chức tập thể, cá nhân đã tới tổ chức lễ dâng hương tưởng nhớ và báo công với Bác.

5. Tiềm năng kinh tế:

Thành phố Yên Bái là một trong những cửa ngõ để tiến sâu vào miền Tây Bắc với một mạng lưới đường sắt, đường bộ, đường thuỷ khá thuận lợi. Thành phố Yên Bái có một vị trí khá quan trọng trong đầu mối giao thông huyết mạch nối vùng Tây Bắc với trung du Bắc Bộ. Tuyến đường sắt liên vận quốc tế từ Hải Phòng - Hà Nội - Yên Bái - Lào Cai - Vân Nam (Trung Quốc). Tuyến đường thuỷ sông Hồng từ thành phố Yên Bái xuôi về Hà Nội rồi đi tiếp đến cảng Hải Phòng. Tuyến ngược cập bến cửa khẩu quốc tế Lào Cai. Trong tương lai, đường băng sân bay Yên Bái sẽ được mở rộng thành sân bay dân dụng khai thác đón khách đến với Yên Bái.

Mạng lưới đường giao thông trong nội thành được đầu tư khá hoàn chỉnh. Các đường trục chính như Quốc lộ 37, đường Nguyễn Tất Thành, đường Nguyễn Thái Học, đường Yên Ninh, đường Trần Phú, đường Kim Đồng... đã được xây dựng theo quy hoạch đô thị với hệ thống hành lang, cống thoát nước, đèn chiếu sáng, cây xanh. Hệ thống cầu xây dựng tương đối đồng bộ bắc qua các suối, hồ trong đó có cây cầu lớn nhất bắc qua sông Hồng là cầu Yên Bái tạo điều kiện cho giao thông thuận tiện vào miền Tây Bắc. Bến xe khách Yên Bái đã mở nhiều tuyến liên tỉnh, liên huyện tạo điều kiện cho việc luân chuyển hành khách, hàng hoá.

Đặc biệt, đường tránh ngập thành phố Yên Bái đoạn từ cầu Văn Phú đến nút giao IC12 đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai có tổng chiều dài hơn 4,1km, thuộc Công trình đường tránh ngập thành phố Yên Bái, nối trung tâm thành phố Yên Bái với đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai là công trình quan trọng của thành phố Yên Bái cũng như tỉnh Yên Bái.  Việc đưa vào sử dụng nút giao IC12 và Đường tránh ngập đoạn từ cầu Văn Phú lên đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai đã mở ra cơ hội mới, tiền đề cho việc phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Yên Bái, tạo lợi thế liên kết vùng trên tuyến hành lang kinh tế Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng; là động lực thúc đẩy năng lực cạnh tranh của tỉnh Yên Bái trong thời kỳ hội nhập và phát triển.

Thành phố Yên Bái đang khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực sản xuất nông, lâm nghiệp khác như: phát triển làng nghề miến đao ở Phúc Lộc và Giới Phiên; đầu tư trồng nấm thực phẩm và dược liệu, trồng rau sạch tại các xã Tuy Lộc, Văn Phú, Tân Thịnh… với các chính sách ưu đãi hấp dẫn, các nhà đầu tư có thể tham gia đầu tư sản xuất. Cùng lĩnh vực chế biến nông lâm sản, với vị trí địa lý là trung tâm, thành phố Yên Bái còn có tiềm năng về nhiều loại khoáng sản đá trắng, quặng sắt…

Với quan điểm tiếp tục lấy phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp làm khâu đột phá trong phát triển kinh tế, thành Phố Yên Bái đã và đang triển khai một số khu, cụm công nghiệp với hạ tầng kỹ thuật đầy đủ và gắn với những vùng nguyên liệu và trục giao thông quan trọng như: Khu công nghiệp phía Nam nằm sát với tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai, quốc lộ 70, diện tích hiện tại là 207,8ha, đã hoàn thiện hệ thống cấp điện, cấp nước, đường giao thông nội bộ; Khu công nghiệp Âu Lâu với diện tích 120ha, nằm gần quốc lộ 37, cách sát nút giao lên xuống của đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai và rất gần với vùng nguyên liệu chè, quế, gỗ của các huyện lân cận; Khu công nghiệp Minh Quân có diện tích 120ha, nằm gần quốc lộ 37, 32C và các nút lên xuống của đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai 1,5km, đây chính là KCN được tỉnh chủ trương mời gọi các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực chế biến nông lâm sản.

Lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp và làng nghề nông thôn cũng được quan tâm chú trọng với hàng loạt các cơ sở dịch vụ cơ khí, chế biến gỗ, lương thực, thực phẩm ra đời và đi vào hoạt động góp phần quan trọng trong việc giải quyết đầu ra cho nông lâm sản, tạo việc làm cho lao động và nâng cao giá trị sản xuất công nghiệp, tăng thu ngân sách. Là thành phố tỉnh lỵ, là trung tâm, cửa ngõ của vùng Tây Bắc rộng lớn, nhịp sống đô thị đã hình thành và phát triển với những tuyến phố đông đúc như: Hoàng Hoa Thám, Đinh Tiên Hoàng, Điện Biên, Yên Ninh, Nguyễn Thái Học… mở ra cơ hội cho ngành nghề thương mại dịch vụ phát triển…

Với lợi thế là trung tâm kinh tế, văn hóa chính trị của tỉnh, thành phố Yên Bái đã nhanh chóng nắm lấy thời cơ, đẩy mạnh việc thu hút đầu tư, lựa chọn những dự án thân thiện với môi trường, phù hợp với điều kiện phát triển đô thị; đặc biệt là dành nguồn lực mở rộng các KCN, đầu tư hạ tầng kỹ thuật, đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư.

660 lượt xem

15oC

Thấp nhất 13°C, cao nhất 17°C. Trời nhiều mây, . Áp suất không khí hPa.
Độ ẩm trung bình %. Tốc độ gió km/h